Redactie Leeskamer, 19 september 2026
Veel mensen zeggen dat ze graag meer zouden lezen, maar er de tijd niet voor vinden. Meestal is de tijd er wel, verspreid in kleine stukjes. Een leesritueel helpt om er een vast moment van te maken.
Een vast moment
Lezen verdwijnt snel uit een dag vol schermen. Wie weer meer wil lezen, heeft het meest aan een vaste gewoonte: elke avond een half uur voor het slapengaan, elke ochtend een kwartier bij het ontbijt, of elke zondagnamiddag een uur. Een vast moment vraagt geen wilskracht meer na een paar weken; het wordt vanzelfsprekend, zoals tanden poetsen.
Een vaste plek
Een leesplek maakt het ritueel sterker. Een stoel die alleen voor lezen dient, een goede lamp, een tafeltje voor een kopje thee. Wie zich daar neerzet, weet waarvoor. De telefoon hoort in een andere kamer, of minstens buiten handbereik. Hoe een boekenkast bij zo'n plek kan worden aangekleed, staat in de boekenkast aankleden.
De klok in de leeshoek
Een klok in de leeshoek lijkt tegenstrijdig: lezen is juist bedoeld om de tijd te vergeten. Toch helpt een klok. Wie een half uur leestijd heeft, hoeft niet steeds op de telefoon te kijken hoe laat het is, en dat is precies het moment waarop de meldingen de aandacht wegtrekken. Een analoge tafelklok op het tafeltje naast de stoel geeft houvast zonder afleiding. Een klok met een zacht, regelmatig tikken werkt voor sommige lezers bovendien rustgevend; wie liever stilte heeft, kiest een stil uurwerk. Speciaalzaken zoals Klokken.be bieden een ruime keuze in klassieke en moderne tafelklokken, van kleine klokjes voor op een bijzettafel tot klokken met slagwerk.
Klokken in verhalen
Klokken spelen opvallend vaak een rol in boeken. In het sprookje van de wolf en de zeven geitjes, opgetekend door de gebroeders Grimm, overleeft het jongste geitje doordat het zich verstopt in de kast van de staande klok. In Peter Pan van J.M. Barrie verraadt de krokodil zich door het tikken van de wekker die hij heeft ingeslikt. En in Alice in Wonderland van Lewis Carroll rent het witte konijn met een zakhorloge voorbij, bang om te laat te komen. De klok staat in die verhalen voor tijd die dringt, voor gevaar dat nadert, of voor een veilige schuilplaats.
De koekoeksklok
Een bijzondere plaats heeft de koekoeksklok. Ze komt oorspronkelijk uit het Zwarte Woud in Zuidwest-Duitsland, waar klokkenmakers ze in de achttiende eeuw begonnen te maken. De bekende vorm, een houten huisje met snijwerk en een vogeltje dat elk uur tevoorschijn komt, ontstond pas later. In verhalen en illustraties staat de koekoeksklok vaak voor huiselijkheid, voor de boerderij of de berghut, of voor een grootouderlijk huis waar de tijd trager lijkt te gaan. In de film The Third Man uit 1949, gebaseerd op een verhaal van Graham Greene, is de koekoeksklok het onderwerp van een beroemde, spottende monoloog over Zwitserland, al komt de klok helemaal niet uit Zwitserland. Wie het ambacht van dichtbij wil bekijken, vindt op https://www.klokken.be/soorten/koekoeksklok/ zowel traditionele als modern vormgegeven modellen.
Kleine stukjes tijd
Naast het vaste moment zijn er de kleine stukjes: de trein, de wachtzaal, de lunchpauze. Een boek of e-reader in de tas maakt die bruikbaar. Korte verhalen, gedichten en essays lenen zich daar goed voor. Ook luisterboeken passen in tijd die anders verloren gaat, zoals koken of pendelen; zie e-boeken en luisterboeken.
Een leesdoel?
Sommige lezers zetten zich een doel, zoals een aantal boeken per jaar. Dat kan motiveren, maar het kan ook averechts werken: dikke boeken worden ontweken, en lezen wordt een wedstrijd. Een doel in tijd, een half uur per dag, werkt voor veel mensen beter dan een doel in aantallen. Het gaat niet om hoeveel boeken er gelezen worden, maar om de aandacht die een boek krijgt.