Redactie Leeskamer, 19 september 2026
Een boekenkast groeit zonder plan. Na een paar jaar staan boeken twee rijen diep, liggen er stapels op de plank en is het ene boek dat gezocht wordt nergens te vinden. Een systeem helpt, zolang het bij de eigenaar past.
Alfabetisch op auteur
Het klassieke systeem van de boekhandel en de bibliotheek. Elk boek heeft een vaste plaats en is snel terug te vinden. Het werkt het best voor fictie en voor wie veel boeken heeft. Het nadeel: een nieuw boek betekent soms een hele plank verschuiven, en boeken van heel verschillende formaten komen naast elkaar te staan.
Op genre of onderwerp
Romans bij romans, poëzie bij poëzie, geschiedenis bij geschiedenis. Binnen elke groep kan alfabetisch geordend worden. Voor non-fictie ligt ordenen op onderwerp voor de hand, zoals bibliotheken dat ook doen. Wie een boek zoekt over reizen of koken, weet meteen waar te kijken. Dit systeem sluit ook aan bij hoe veel mensen denken over hun boeken: niet als lijst van namen, maar als verzameling interesses.
Op kleur
Een boekenkast op kleur geordend oogt rustig en valt op in een interieur. Voor wie de boeken goed kent en ze vooral visueel onthoudt, kan het zelfs werken. Voor de meeste lezers is het onpraktisch: wie weet nog welke kleur de rug van een boek had dat vijf jaar geleden gelezen werd? Een tussenvorm is om één plank of één vak op kleur te zetten en de rest functioneel te houden.
Op formaat
Grote kunstboeken en atlassen liggen het best plat op een lage plank; pockets passen op ondiepe planken waar niets anders past. Ordenen op formaat benut de ruimte het best, maar maakt terugvinden lastig. Het is vooral nuttig als aanvulling: formaat bepaalt de plank, een ander systeem de volgorde binnen die plank.
Gelezen en ongelezen
Sommige lezers houden een aparte plank bij voor boeken die nog gelezen moeten worden. Dat maakt de stapel zichtbaar en voorkomt dat een boek twee keer gekocht wordt. Het helpt ook bij het kiezen: wie een nieuw boek wil beginnen, kijkt eerst op die plank.
Praktische tips
- Niet te strak. Boeken die te krap staan, beschadigen bij het uitnemen. Een vinger ruimte per plank is genoeg.
- Niet twee rijen diep. Wat achteraan staat, wordt vergeten. Liever minder boeken, allemaal zichtbaar.
- Zware boeken onderaan. Dat is stabieler en spaart de planken.
- Boekensteunen. Een halfvolle plank heeft steun nodig, anders zakken de boeken scheef en vervormen de ruggen.
- Een lijst bijhouden. Een eenvoudige spreadsheet of een app met titel, auteur en plank helpt bij grote verzamelingen, en ook om bij te houden aan wie een boek is uitgeleend.
Opruimen
Niet elk boek hoeft voor altijd te blijven. Eens per jaar door de kast gaan en boeken die niet meer herlezen of geraadpleegd worden, een nieuwe bestemming geven, houdt de kast levend. Tweedehandsboekhandels, kringwinkels, ruilkastjes in de straat en scholen zijn mogelijke bestemmingen. Bibliotheken nemen geschonken boeken niet altijd op in de collectie; het is beter vooraf te vragen.
De kast als leesgeschiedenis
Een boekenkast is meer dan opslag. Ze toont wat iemand gelezen heeft, wat bleef en wat werd weggegeven. Wie de eigen kast ordent, maakt keuzes over wat ertoe doet. Hoe die kast ook aangekleed kan worden, staat in de boekenkast aankleden.